26 Οκτωβρίου στη Θεσσαλονίκη: του Αγίου Δημητρίου

Αν βρεθείς στη Θεσσαλονίκη στις 26 Οκτωβρίου, θα το καταλάβεις πριν καν βγεις από το ξενοδοχείο. Τα καταστήματα είναι κλειστά, οι δρόμοι γύρω από τον Άγιο Δημήτριο γεμάτοι, και η πόλη έχει τον ρυθμό Κυριακής μέσα στην εβδομάδα.

Δεν πρόκειται για έθιμο. Είναι υποχρεωτική αργία, θεσμοθετημένη με ΦΕΚ, και ισχύει για όλες τις επιχειρήσεις μέσα στα όρια των δήμων του Πολεοδομικού Συγκροτήματος Θεσσαλονίκης.

Δύο επέτειοι, μία ημερομηνία

Η 26η Οκτωβρίου είναι η γιορτή του Αγίου Δημητρίου, πολιούχου της πόλης. Είναι όμως και η επέτειος της απελευθέρωσης της Θεσσαλονίκης, στις 26 Οκτωβρίου 1912.

Η σύμπτωση δεν πέρασε απαρατήρητη τότε και δεν έχει ξεχαστεί από τότε: ο ελληνικός στρατός μπήκε στην πόλη ανήμερα της γιορτής του προστάτη της. Γι' αυτό η μέρα έχει διπλό χαρακτήρα — θρησκευτικό το πρωί, εθνικό το μεσημέρι, με παρέλαση και επίσημες εκδηλώσεις.

Και επειδή η 28η Οκτωβρίου είναι πανελλήνια αργία δύο μέρες μετά, η πόλη ουσιαστικά έχει ένα εκτεταμένο τριήμερο. Αν σχεδιάζεις ταξίδι, να το ξέρεις και για τα καλά και για τα άσχημα: η ατμόσφαιρα είναι μοναδική, αλλά τα ξενοδοχεία γεμίζουν και τιμολογούν ανάλογα.

Τι είναι κλειστό και τι όχι

Κλειστά: καταστήματα, δημόσιες υπηρεσίες, τράπεζες, σχολεία.

Ανοιχτά: η εστίαση λειτουργεί κανονικά και έχει από τις καλύτερες μέρες της χρονιάς. Τα μουσεία ακολουθούν το πρόγραμμα αργίας — δεν είναι από τις ημερομηνίες που κλείνουν υποχρεωτικά, αλλά επιβεβαίωσε πριν πας. Το μετρό και τα λεωφορεία δουλεύουν με πρόγραμμα αργίας, δηλαδή αραιότερα.

Αν ο μόνος σου σκοπός είναι ψώνια, διάλεξε άλλη μέρα. Αν θες να δεις την πόλη να κάνει κάτι που κάνει μόνο μία φορά τον χρόνο, ήρθες τη σωστή.

Ο ναός και η λιτανεία

Ο Ναός του Αγίου Δημητρίου είναι το επίκεντρο. Πεντάκλιτη βασιλική χτισμένη πάνω από τα ρωμαϊκά λουτρά όπου μαρτύρησε ο άγιος, μνημείο UNESCO, και ο μεγαλύτερος ναός της πόλης.

Ανήμερα λειτουργεί από πολύ νωρίς και με ουρά. Αν θες να τον δεις με ησυχία, πήγαινε οποιαδήποτε άλλη μέρα — στις 26 πηγαίνεις για το πλήθος, όχι για την αρχιτεκτονική.

Η κρύπτη, κάτω από το ιερό, είναι το σημείο όπου κατά την παράδοση έγινε το μαρτύριο· διατηρεί τμήματα των λουτρών και μικρή μουσειακή έκθεση με γλυπτά του 6ου–7ου αιώνα. Η είσοδος και στα δύο είναι δωρεάν.

Το πρόγραμμα των ακολουθιών και της λιτανείας ανακοινώνεται από την Ιερά Μητρόπολη λίγες μέρες πριν και αλλάζει από χρονιά σε χρονιά — δεν δημοσιεύουμε ώρες που δεν έχουν ανακοινωθεί ακόμα. Τηλέφωνο ναού: 2310 270008.

Τα Δημήτρια

Γύρω από τη γιορτή κινείται και ο σημαντικότερος πολιτιστικός θεσμός της πόλης, τα Δημήτρια. Ξεκίνησαν το 1966 και πήραν το όνομά τους από τα βυζαντινά εμποροπανηγύρια που γίνονταν στη Θεσσαλονίκη ανήμερα του πολιούχου.

Σήμερα είναι φεστιβάλ θεάτρου, μουσικής, χορού και εικαστικών που απλώνεται σε εβδομάδες και σε χώρους σε όλη την πόλη. Το πρόγραμμα βγαίνει κάθε φθινόπωρο.

Πώς να φτάσεις

Ο ναός βρίσκεται στην οδό Αγίου Δημητρίου, στην ανηφόρα προς την Άνω Πόλη. Πλησιέστερη στάση μετρό η Αγία Σοφία, περίπου δέκα λεπτά με τα πόδια ανηφορικά, ή η Βενιζέλου από την άλλη πλευρά.

Ανήμερα οι γύρω δρόμοι κλείνουν για τη λιτανεία και την παρέλαση. Άφησε το αυτοκίνητο — και αν μένεις εκτός κέντρου, υπολόγισε το αραιότερο πρόγραμμα αργίας στα δρομολόγια.

Αν είσαι εδώ την υπόλοιπη χρονιά

Η γιορτή είναι μία μέρα· ο ναός στέκει όλες τις άλλες. Τις καθημερινές είναι σχεδόν άδειος, και τότε φαίνονται τα ψηφιδωτά του 7ου αιώνα που επιβίωσαν από τη φωτιά του 1917 — τα λίγα που σώθηκαν, στους πεσσούς γύρω από το ιερό.